Çocuklarda tekrarlayan boğaz enfeksiyonları, okul çağında sık görülen ateş, boğaz ağrısı, yutma güçlüğü ve halsizlik ataklarıyla aileleri en çok zorlayan sorunlardan biridir. Bu atakların bir kısmı basit viral üst solunum yolu enfeksiyonlarıyken, bir kısmı bakteriyel tonsillit (bademcik iltihabı) ya da geniz etiyle ilişkili enfeksiyonlardır. Peki hangi durumlarda yalnızca izlem ve ilaç yeterlidir, hangi durumda çocuklarda bademcik ameliyatı (tonsillektomi) gündeme gelir?

Çocuklarda tekrarlayan boğaz enfeksiyonları nasıl anlaşılır?

  • Yılda birden fazla kez tekrarlayan boğaz ağrısı ve ateş atakları
  • Yutma güçlüğü, iştahsızlık, halsizlik
  • Boyunda hassas, büyümüş lenf bezleri
  • Bademciklerde kızarıklık, beyaz-sarı plaklar veya kötü koku
  • Bazı ataklarda kulak ağrısı, baş ağrısı, karın ağrısı, mide bulantısı

Not: Küçük çocuklarda yakınmalar tipik olmayabilir; iştahsızlık, huzursuzluk ve yüksek ateş öne çıkabilir.

Nedenler ve risk faktörleri

  • Viral enfeksiyonlar: Özellikle kış aylarında en sık neden.
  • Bakteriyel tonsillit: A grubu beta hemolitik streptokok (Strep A) önemli bir etkendir.
  • Geniz eti (adenoid) büyümesi: Burun tıkanıklığı ve ağız solunumu, gece nefes durmaları, geniz akıntısı ve tekrarlayan enfeksiyonlarla birliktelik gösterebilir.
  • Kreş/okul teması: Kalabalık ortam teması enfeksiyon sıklığını artırır.
  • Alerjik rinit, reflü, pasif sigara dumanı: Boğaz mukozasını hassaslaştırarak enfeksiyonlara zemin hazırlar.

Tanı nasıl konur?

  • Muayene: Bademcik boyutu, kızarıklık, eksüda (plak), lenf nodları değerlendirilir.
  • Hızlı strep testi ve boğaz kültürü: Streptokokal tonsilliti doğrulamada kullanılır.
  • Eşlik eden durumlar: Sık kulak enfeksiyonu, sinüzit, reflü ve alerji varlığı gözden geçirilir.
  • Uykuda solunum bozukluğu şüphesi: Horlama, apne, huzursuz uyku varsa adenoid ve tonsil hacmi ayrıca değerlendirilir; bazı olgularda uyku çalışması (polisomnografi) istenebilir.

Çocuklarda bademcik ameliyatı ne zaman gerekir? (Paradise kriterleri mantığı)

Bademciklerin cerrahi olarak alınmasına tonsillektomi denir. Karar, atakların sıklığı, şiddeti ve belgelendirilebilirliği üzerinden verilir. Klinik uygulamada kabul gören çerçeve özetle şöyledir:

  • Son 1 yılda en az 7 atak, ya da
  • Son 2 yılda her yıl en az 5 atak, ya da
  • Son 3 yılda her yıl en az 3 atak,

ve bu atakların her birinde aşağıdakilerden en az biri bulunur ve kayda geçirilmiştir:

  • 38,3 °C ve üzeri ateş,
  • Boğaz kültürü veya hızlı test ile streptokok doğrulaması,
  • Bademcik üzerinde cerahatli plaklar,
  • Boyunda hassas büyümüş lenf nodları.

Ek olarak ameliyat, şu durumlarda daha erken düşünülebilir:

  • Antibiyotiklere rağmen ağır seyir ve sık nüks, hastaneye yatış gerektiren ataklar,
  • Peritonsiller apse öyküsü,
  • Obstrüktif uyku apnesi veya ağır horlama, büyüme-gelişme geriliği, okul başarısında düşüş,
  • Bademcik ve adenoidin ciddi büyümesine bağlı yutma ve konuşma sorunları,
  • Sık orta kulak iltihabı ve geniz etine bağlı östaki disfonksiyonu.

Bademcik mi, geniz eti mi alınmalı?

  • Sadece tekrarlayan tonsillit atakları varsa tonsillektomi yeterli olabilir.
  • Horlama, ağız açık uyuma, uykuda nefes durması, gece terlemesi, sabah yorgun uyanma gibi bulgular varsa adenoidektomi (geniz etinin alınması) ve/veya tonsillektomi kombine planlanabilir.
  • Sık kulak iltihabı ve sıvı birikimi olan çocuklarda adenoidektomiye bazen ventilasyon tüpü eklenebilir.

Ameliyat öncesi değerlendirme

  • Atak günlüğü: Ateş, boğaz bulguları, test sonuçları ve antibiyotikleri içeren kısa bir kayıt, karar sürecini netleştirir.
  • Muayene ve kan tetkikleri: Kanama-pıhtılaşma öyküsü, ilaçlar ve alerjiler gözden geçirilir.
  • Anestezi değerlendirmesi: Yaşa, eşlik eden hastalıklara ve OSAS (uykuda tıkanma) şüphesine göre plan yapılır.
  • Aile bilgilendirmesi: Beslenme, ağrı yönetimi, okul/kreşe dönüş ve riskler ayrıntılı konuşulur.

Cerrahi süreç ve yöntemler

  • İşlem çoğunlukla genel anestezi altında yapılır; operasyon süresi kısa, hastanede kalış genellikle aynı gün veya 1 gecedir.
  • Tonsiller soğuk teknik, elektrokoter, radyofrekans, plazma (koblasyon) gibi farklı enerji yöntemleriyle alınabilir. Merkezin deneyimi ve çocuğun özelliklerine göre tercih edilir.
  • Adenoid dokusu ağız içinden küretaj veya endoskopik tekniklerle çıkarılır.

İyileşme dönemi: Neler normal, nelere dikkat etmeli?

  • Ağrı ve yutma güçlüğü: İlk 3–5 gün belirgindir; 10. güne dek dalgalanabilir. Hekimin önerdiği ağrı kesiciler düzenli kullanılmalıdır.
  • Beslenme: İlk günlerde ılık-yumuşak gıdalar (yoğurt, muhallebi, püre) ve bol sıvı; asitli, baharatlı, çok sıcak-soğuk gıdalardan kaçınma.
  • Kanama riski: İlk 24 saat ve 5–10. gün arası nispeten daha yüksek bir dönemdir. Ağzından parlak kırmızı kan gelmesi, sürekli tükürükte kan ya da kusmada kan fark edilirse acil başvuru gerekir.
  • Ağız kokusu ve kulaklara vuran ağrı: İyileşme sürecinde beklenen bulgulardır, geçicidir.
  • Okula dönüş: Genellikle 7–10 gün; spor ve yoğun efor 2–3 hafta ertelenir.

Faydalar ve beklenen sonuçlar

  • Enfeksiyon ataklarının sayısı ve şiddeti belirgin azalır; sık antibiyotik kullanımına bağlı yan etkiler ve devamsızlıklar düşer.
  • OSAS varlığında gece uykusu, davranış ve okul performansında düzelme görülebilir.
  • Ailelerin çoğu yaşam kalitesinde anlamlı iyileşme bildirir; yine de bazı çocuklar özellikle viral mevsimlerde üst solunum yolu enfeksiyonu geçirebilir.

Ameliyat yerine neler yapılabilir?

  • Doğru tanı ve izlem: Her boğaz ağrısı antibiyotik gerektirmez. Gerektiğinde hızlı strep testleri ve kültür tercih edilir.
  • Burun bakımı: Alerjik rinit veya kronik geniz akıntısı varsa tuzlu su yıkamaları ve hekim önerili tedaviler.
  • Çevresel düzenleme: Pasif sigara dumanından kaçınma, düzenli el hijyeni, yeterli uyku ve dengeli beslenme.
  • Reflü yönetimi: Gece geç yemek yememe, asitli-baharatlı gıdaları azaltma; şüphede pediatri ile planlama.

Evde pratik izlem önerileri

  • Ateş takibi, sıvı alımı ve ağrı kontrolünü günlük kısa notlarla izleyin.
  • Strep testi pozitif atakları ayrıca kaydedin; hekime göstermek karar sürecini hızlandırır.
  • Sık enfeksiyon dönemlerinde diş fırçasını düzenli yenileyin; aile içi bulaş ihtimalini azaltmak için bardak/çatal-kaşık ortak kullanımını sınırlandırın.

Sık sorulan sorular

Çocuklarda bademcik ameliyatı bağışıklığı düşürür mü?
Hayır. Bademcikler bağışıklık sisteminin bir parçasıdır ancak çok büyümüş, kronik iltihap odağı hâline gelmiş bademciklerin alınmasının uzun vadede belirgin bağışıklık kaybı yarattığına dair kanıt yoktur. Çocuklarda bağışıklık ağı diğer dokularla dengelenir.

Kaç yaşından sonra ameliyat daha uygundur?
Cerrahi her yaşta yapılabilir; karar enfeksiyon sıklığı/şiddeti ve obstrüktif bulgulara göre verilir. OSAS’a bağlı büyüme-gelişme etkileniyorsa küçük yaşta da planlanabilir.

Mevsim önemli mi?
Kesin şart olmasa da bazı aileler okul ve enfeksiyon yoğunluğu nedeniyle yaz aylarını tercih eder. Cerrahın ve merkezin yoğunluğu da planlamada etkilidir.

Ameliyattan sonra tekrar hasta olur mu?
Üst solunum yolu enfeksiyonları tamamen ortadan kalkmaz; fakat tonsillite özgü ağır boğaz ağrısı ve yüksek ateş atakları belirgin azalır.

Geniz eti alınırsa yeniden büyür mü?
Küçük bir grupta kısmi yeniden büyüme olabilir; klinik bulguya göre izlenir.

Antibiyotikleri her boğaz ağrısında kullanmalı mıyız?
Hayır. Streptokokal tonsillit kanıtı olmadıkça gereksiz antibiyotik, direnç ve yan etki riskini artırır.

Çocuklarda tekrarlayan boğaz enfeksiyonları, çoğu zaman iyi seyirli olmakla birlikte bazı çocuklarda yaşam kalitesini ve okul devamlılığını ciddi biçimde etkiler. Atak sıklığını ve şiddetini düzenli kaydetmek, strep kanıtı olan epizodları belgelemek ve Paradise kriterlerine göre karar vermek, gereksiz ameliyatı önlerken doğru adaylarda bademcik ameliyatı ile büyük fayda sağlar. Uykuda solunum bozukluğu, gelişme geriliği ve sık nüks gibi durumlar çocuklarda bademcik ameliyatı kararını hızlandırır. En iyi sonuç, aile–pediatri–KBB uzmanının birlikte yaptığı kişiselleştirilmiş planla elde edilir.

Aralık 11, 2025